0,00 UZS

No products in the cart.

10.6 C
London
Shanba, May 15, 2021

Пробация ўзи нима?

- Advertisement -
- Advertisement -

Инсон учун энг қимматли бойлик шаъни ва қадр-қимматидир. Уни камситишга йўл қўйилмайди. Бу қоида қонунларимизда қатъий белгилаб қўйилган. Бу қоида жинояти учун жазони ўтаётган маҳкумларга ҳам тааллуқли. Жазо туридан қатъи назар, улар ўзининг асосий ҳуқуқ ва мажбуриятларидан, жамият аъзолигидан маҳрум қилинмайди. Мисол учун, Жиноят-ижроия кодексига биноан маҳкумлар жазони ўтаётган муассаса кутубхонасидан фойдаланиши, телевизор кўриши, радио тинглаши, мажлисларда сўзга чиқиши, деворий газеталарга маъмурият рухсати билан мақолалар бериши мумкин.

Мазкур кодексда юридик ёрдам олиш, шахсий хавфсизлик, виждон эркинлиги, бюджет
ҳисобидан бепул моддий-маиший ва тиббий таъминот олиш, меҳнат қилиш ҳуқуқлари ҳам қайд этилган. Қолаверса, маҳкумлар бевосита ўзи ва вакиллари орқали фуқаролик ҳуқуқий муносабатларга киришишига рухсат берилган. Масалан, Оила кодексига асосан никоҳ тузиш, никоҳни бекор қилиш, Фуқаролик кодексига мувофиқ олди-сотди ва бошқа шартномаларни тузиш ҳуқуқига эга.

Шу билан бирга, мамлакатимизда жиноят содир этган шахсларни ахлоқан тузатиш, жамиятдан ажратмаган ҳолда жамоатчилик билан узвий ҳамкорликда қайта тарбиялаш борасида кенг кўламли ислоҳотлар ўтказилаяпти. Шулардан бири пробация хизматининг йўлга қўйилганидир. Мазкур хизмат Ўзбекистон президентининг 2018 йил 7 ноябрда қабул қилинган «Жиноят-ижроия қонунчилигини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги 4006-қарори билан 2019 йил 1 январдан жорий этилган.

Қарорга мувофиқ Ички ишлар вазирлиги Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бош бошқармасининг Озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган жазолар ижро этилишини назорат қилиш бошқармаси негизида вазирликнинг Жазони ижро этиш бош бошқармаси ҳузурида Пробация хизмати ташкил этилган.

Хўш, пробация ўзи нима? Бу халқаро атама «синов» деган маънони англатади. Моҳиятан шартли ҳукм қилинган маҳкумларни қайта тарбиялаш, уларнинг ҳуқуқларини рўёбга чиқаришнинг самарадорлигини оширишни назарда тутади.

Пробация хизматининг дастлабки шакллари ўрта асрларда Англияда вужудга келган. Бунга ўша даврда қўлланадиган жазоларнинг жуда қаттиқ ва шафқатсизлиги сабаб бўлган.

Замонавий пробация хизматини 1841 йилда АҚШ полицияси офицери Жон Августус ташкил қилган. Бунга кутилмаган бир воқеа сабаб бўлган. Кунларнинг бирида суд ичкиликбозликка йўлиққан ҳуқуқбузарни ҳибсхонага жўнатади ва уч ҳафтадан кейин ҳукм ўқилишини маълум қилади. Ҳукм ўқиладиган куни ҳуқуқбузар полиция офицери Жон Августус ҳамроҳлигида хушмуомалалик билан кириб келади. Ҳамма ҳуқуқбузарнинг ташқи қиёфаси ва феъл-атвори тубдан ўзгарганидан ҳайратланади. Кейинчалик маълум бўлишича, Жон Августус ҳуқуқбузарни назоратга олиб, ахлоқан қайта тарбиялаган экан. Шу орқали суд ва кишилар онгида шахсни жазолаш эмас, балки қайта тарбиялаш орқали жиноятларнинг олдини олиш мумкинлиги тўғрисида тасаввур пайдо бўлган.

Демак, пробация ахлоқ тузатиш ишлари, мажбурий жамоат ишлари, озодликни чеклаш, муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш жазоси тайинланган ва шартли ҳукм қилинган шахсларни назорат қилишдир.

Ҳозирги вақтда кўп мамлакатларда пробация хизматидан фойдаланилади. Мисол учун қўшни Қозоғистонни олайлик. Шартли равишда жазога тортилганлар(6858)нинг 37 фоизига нисбатан пробация қўлланган. Натижада умумий маҳкумларнинг 202 нафари қайта жиноятга қўл урган бўлса, пробацияга тушганларнинг бор йўғи 15 нафари, яъни 7,4 фоизи такроран жиноят содир этган.

Бундан хулоса қилсак, жиноят содир этилишининг олдини олишда ҳамда маҳкумларни
ахлоқан тарбиялашда пробациянинг ўрни катта.

Ҳозирги кунда Норвегия, Дания, Нидерландия, Швейцария ва бошқа бир қатор ривожланган давлатларнинг пробация бўлинмаларида психологлар ишлайди. Бунинг учун алоҳида хизмат хоналари ва заллари ташкил этилади. Улар назоратдаги ҳар бир шахс билан индивидуал суҳбат ўтказиб боради. Уларга психологик ёрдам кўрсатади. Руҳий ҳолати, муаммоларини аниқлайди. Синов даврида ана шу муаммо ва камчиликларни бартараф этишга қаратилган тавсиялар беради. Психологик услубларни қўллаган ҳолда назоратдаги шахсларнинг ижтимоий-психологик портрети тузилади.

2020 йил 14 февралда ҳукуматнинг «Ички ишлар органлари пробация хизмати фаолиятини самарали ташкил этиш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги 84-қарори қабул қилинди. Унга мувофиқ 1 мартдан назоратдаги шахсларга ижтимоий-ҳуқуқий ва психологик ёрдам кўрсатиш бўйича вазирлик ва идоралар ўртасида ҳамкорлик йўлга қўйилиши белгиланди.

Шунингдек, юридик йўналишдаги олий таълим муассасаларининг дастурларига назоратдаги шахсларнинг психологик портретини ўрганиш бўйича махсус мавзулар киритилиши ҳамда психология йўналишида ўқиётган талабаларнинг пробация бўлинмаларида амалиёт ўташи назарда тутилган.

Умуман, пробация хизмати назоратдаги шахсларнинг ижтимоий мослашувига, ўқиш ва ишга жойлашишига кўмаклашади ҳамда улар томонидан қайта жиноят содир этилишининг олдини олишга қаратилган чора-тадбирларни амалга оширади.

Алибек БЕКМИРЗАЕВ,
Адлия вазирлиги Ижтимоий-иқтисодий соҳада ҳуқуқни
қўллаш амалиётини ўрганиш бошқармаси катта маслаҳатчиси

- Advertisement -

Latest news

Вояга етмаганларга нисбатан озодликдан маҳрум қилиш жазосини ижро этишда инсонпарварлик тамойиллари

Бугунги кунда жиноят ва жиноят-ижроия қонунчилигини такомиллаштириш ва либераллаштириш, жиноий жазолар ва уларни ижро этиш тартибини инсонпарварлик тамойиллари асосида йўлга қўйиш, қонун устуворлигини таъминлаш...
- Advertisement -

Коррупция тараққиёт тушови

Коррупция демократия ва ҳуқуқ устуворлиги асосларига путур етказиб, инсон ҳуқуқлари бузилишига олиб келади. Бозорлар фаолиятига тўсқинлик қилиб, турмуш сифатини ёмонлаштиради. Шунингдек, одамлар хавфсизлигига рахна...

Коррупцияга қарши курашишда муҳим омиллар

Ҳуқуқий онг ва маданиятни юксалтириб бориш қонун устуворлигини таъминлаш ҳамда мустаҳкамлашнинг муҳим шартларидан биридир. Аҳолининг ҳуқуқий онги ва маданиятини юксалтиришни мунтазам такомиллаштириб бориш алоҳида аҳамиятга...

Хорижий мамлакатлар жиноят процессида реабилитация институти

Ҳар қандай ҳуқуқий давлат учун асосий вазифалардан бири жиноят содир этган шахсларни адолатли жазолашдир. Шу билан бирга айбсиз одамнинг нафақат судга берилиши, балки жиноий...

Related news

Вояга етмаганларга нисбатан озодликдан маҳрум қилиш жазосини ижро этишда инсонпарварлик тамойиллари

Бугунги кунда жиноят ва жиноят-ижроия қонунчилигини такомиллаштириш ва либераллаштириш, жиноий жазолар ва уларни ижро этиш тартибини инсонпарварлик тамойиллари асосида йўлга қўйиш, қонун устуворлигини таъминлаш...

Коррупция тараққиёт тушови

Коррупция демократия ва ҳуқуқ устуворлиги асосларига путур етказиб, инсон ҳуқуқлари бузилишига олиб келади. Бозорлар фаолиятига тўсқинлик қилиб, турмуш сифатини ёмонлаштиради. Шунингдек, одамлар хавфсизлигига рахна...

Коррупцияга қарши курашишда муҳим омиллар

Ҳуқуқий онг ва маданиятни юксалтириб бориш қонун устуворлигини таъминлаш ҳамда мустаҳкамлашнинг муҳим шартларидан биридир. Аҳолининг ҳуқуқий онги ва маданиятини юксалтиришни мунтазам такомиллаштириб бориш алоҳида аҳамиятга...

Хорижий мамлакатлар жиноят процессида реабилитация институти

Ҳар қандай ҳуқуқий давлат учун асосий вазифалардан бири жиноят содир этган шахсларни адолатли жазолашдир. Шу билан бирга айбсиз одамнинг нафақат судга берилиши, балки жиноий...
- Advertisement -